ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΣ Ο ΣΑΜΙΟΣ

Ο Αρίσταρχος (περ. 310-230 π.Χ.) γεννήθηκε στη Σάμο και μαθήτευσε στην Περιπατητική Σχολή της Αθήνας. Ο Βιτρούβιος τον συγκαταλέγει στους σπάνιους εκείνους πολυμαθείς που ήταν εξίσου καλοί γνώστες της γεωμετρίας, της αστρονομίας, της μουσικής και άλλων τεχνών. Αναφέρεται ότι κατασκεύασε μια βελτιωμένη μορφή ηλιακού ρολογιού και ότι έγραψε πραγματείες περί οπτικής, φωτός και χρωμάτων. Το μόνο σωζόμενο έργο του είναι το Περί μεγεθών και αποστημάτων ηλίου και σελήνης, στο οποίο δεν αμφισβητεί ακόμη το γεωκεντρικό μοντέλο. Σε έργο του που δεν σώζεται, ο Αρίσταρχος ήταν ο πρώτος που διατύπωσε την ηλιοκεντρική θεωρία: σύμφωνα με τον Αρχιμήδη, «υπέθετε ότι οι απλανείς αστέρες και ο ήλιος είναι ακίνητοι, ενώ η γη κινείται γύρω από τον ήλιο στην περιφέρεια ενός κύκλου με κέντρο τον ήλιο». Για την επαναστατική θεωρία του κατηγορήθηκε για ασέβεια, γι’ αυτό κατέφυγε στην Αλεξάνδρεια, και το έργο του αγνοήθηκε. Σχεδόν δύο χιλιετίες μετά, την ηλιοκεντρική θεωρία επανέφερε στο προσκήνιο ο Κοπέρνικος, ο οποίος αρχικά μνημόνευε στις Περιστροφές των ουράνιων σφαιρών τη θεωρία του Αρίσταρχου, αλλά τελικά απάλειψε τη σχετική αναφορά από το δημοσιευμένο βιβλίο του.